Вакол кітайскага граніту склалася дзіўная супярэчнасць. З аднаго боку, водгукі людзей, якія купілі з яго помнік, часцей за ўсё неадназначныя і нярэдка непахвальныя. З другога, рэклама імпарцёраў і прадаўцоў кажа пра яго амаль толькі добрае. Мы вытворцы, а не перакупшчыкі, таму паспрабуем разабрацца, што насамрэч стаіць за гэтым каменем.
Адкуль на рынку ўзяўся кітайскі граніт
Помнікі з кітайскага каменю з'явіліся ў Беларусі прыкладна ў 2010-2011 гадах. Яны хутка занялі сваю нішу і прыкметна змянілі рынак. Да гэтага чорны граніт у нас быў пераважна расійскі і ўкраінскі, з радовішчаў, якія распрацоўваюцца стагоддзямі. Іх якасць праверана доўгай практыкай: камень з гэтых кар'ераў стаіць на могілках дзесяцігоддзямі.
Што ж дазволіла навічку пацясніць правераныя матэрыялы? Першы адказ, які прыходзіць у галаву, - цана. Але гэта праўда толькі збольшага. Насуперак распаўсюджанаму меркаванню, сыравіна ў сабекошце гранітнага помніка каштуе не так ужо дорага. Асноўныя выдаткі ляжаць у іншым.
Першы артыкул выдаткаў - дастаўка блокаў ад кар'ера да вытворчасці. Гранітны блок цяжкі, шчыльны, няправільнай формы, грузіць яго можна толькі «праз верх». Такія грузы возяць толькі спецыялізаваныя перавозчыкі з патрэбнай тэхнікай, і каштуе гэта адпаведна.
Другі артыкул - сама апрацоўка. Граніт адначасова вельмі трывалы і вельмі далікатны матэрыял, за гэта яго і цэняць. Рэзаць, шліфаваць і паліраваць яго можна толькі алмазным інструментам, і нават з ім праца ідзе доўга. Напрыклад, толькі распілоўка аднаго блока на пліты на нашай аўтаматызаванай трохметровай піле займае каля сутак.
У выніку кошт самога каменю ў гатовым помніку складае прыкладна 10-15%. Таму справа не ў танняй сыравіне. Кітайскі граніт распаўсюдзіўся ў нас дзякуючы добра наладжанаму сэрвісу азіяцкіх вытворцаў. Яны паставілі выраб помнікаў на паток, звялі асартымент да адносна невялікай колькасці тыпавых мадэляў і прапануюць увозіць іх у Беларусь гатовымі камплектамі: разныя паліраваныя дэталі, ужо пакрытыя лакам. Мясцоваму прадаўцу застаецца прыняць груз, адбракаваць самыя прыкметныя дэфекты, хутка распрадаць партыю і замовіць наступную.
Што гэта мяняе на рынку
Эканоміка такой схемы зразумелая. Але мы бачым і наступствы, пра якія кажуць радзей.
Помнік губляе культурны сэнс
Надмагілле перш за ўсё захоўвае памяць пра чалавека для яго родных. Для грамадства ж гэта частка традыцыі, а пахавальны абрад - адна з самых значных яе частак. Старыя могілкі адлюстроўваюць жыццё розных эпох, а некаторыя з іх, як Кальварыйскія ў Мінску, сталі найкаштоўнейшымі помнікамі культуры. На многіх новых участках замест гэтага стаяць роўныя шэрагі аднолькава чорных пліт мудрагелістых формаў, у выгінах якіх хутчэй угадваецца кітайскі цмок, чым еўрапейская стэла або крыж.
Скажаецца рэлігійны бок
У хрысціянскай традыцыі анёл - бесцялесны дух, у яго няма полу. Тым не менш у каталогах кітайскай прадукцыі занадта часта сустракаюцца анёлы з жаночымі грудзьмі ці, наадварот, з мужчынскай анатамічнай мускулатурай. Там жа распяцці і крыжы, пастаўленыя ля падножжа помніка, ніжэй за партрэт памерлага. Для праваслаўнага і каталіцкага надмагілля гэта памылкі, а не пытанне густу. Калі для вас важныя канон і сэнс формы, паглядзіце нашы аўтарскія помнікі: у іх мы абапіраемся на класічныя хрысціянскія і еўрапейскія ўзоры.
Знікае адказнасць за працу
Што значыць для пакупніка гарантыя на 10, 15 ці нават 50 гадоў, калі яе дае прадавец, які зарэгістраваў ІП год таму? Яшчэ праз год ён можа закрыць справу і адкрыць новую, каб вазіць з Кітая, скажам, сантэхніку. Помнік служыць дзесяцігоддзямі, і адказваць за яго павінен той, хто сам яго робіць і нікуды не знікне.
Што такое кітайскі граніт на справе
Прадаўцы любяць казаць, што распрацоўка кітайскіх кар'ераў «пачалася з 90-х гадоў». Мы можам расказаць, як гэты камень выглядае ў нас у цэхах. Да нас даволі часта звяртаюцца імпарцёры кітайскага граніту, у якіх няма сваёй вытворчасці: просяць дапрацаваць або адкалібраваць камплекты помнікаў, што прыйшлі. Нават самыя сумленныя з іх пакідаюць у нас да 40% прывезенага тавару ў выглядзе браку, і ён ляжыць у адвале побач з заводам.
А вось што адбываецца з ідэальна чорнымі, нібы вінілавыя шпалеры, дэталямі праз два-тры гады:
Лак, які надаваў каменю роўны глыбокі колер, з часам сыходзіць. Пад ім аказваецца шэра-зялёная зярністая паверхня з плямамі і расколінамі, якія раней былі схаваныя.
Плюсы кітайскага граніту
Будзем шчырымі: у кітайскага каменю ёсць вартасці, і менавіта яны яго прадаюць.
- Цана крыху ніжэйшая, чым у падобнага каменю з нашага рэгіёна. Праўда, цэны на рынку складваюцца з кан'юнктуры, а не з сабекошту, таму гэтую розніцу звычайна адчувае прадавец, а не пакупнік.
- У першы год ён выглядае бездакорна: роўны, аднастайны, глыбока чорны колер без хаатычнага прыроднага малюнка. Для недасведчанага вока гэта выйгрышны таварны выгляд.
Мінусы кітайскага граніту
- Паходжанне каменю невядомае. Расійскія і ўкраінскія кар'еры нашы супрацоўнікі рэгулярна наведваюць самі, каб выбраць і замовіць камень. Кітайскія кар'еры пакупнік з Беларусі можа ўбачыць хіба што на фота.
- Лак на паверхні хавае сапраўдны колер каменю і расколіны. Сертыфікаты, якія ёсць у многіх прадаўцоў, апісваюць толькі шчыльнасць узору памерам 200×200×30 мм, зданага на абавязковую экспертызу, і адсутнасць расколін у гэтым канкрэтным узоры. Пра камень, з якога зроблены ваш помнік, яны нічога не кажуць.
Як выбраць камень і не памыліцца
Самы надзейны спосаб - убачыць матэрыял на свае вочы да таго, як ён стане помнікам. Вы можаце прыехаць да нас на завод у Паставы, паглядзець блокі і пліты, выбраць канкрэтны камень або валун і пагаварыць з майстрамі, якія будуць яго апрацоўваць. Іншыя практычныя парады мы сабралі ў артыкуле «Як выбраць помнік і не памыліцца».
Гэты тэкст адлюстроўвае наш погляд на праблему, заснаваны на вопыце вытворчасці. Мы адкрытыя для крытыкі і гатовыя яго абмяркоўваць.
